Kısa cevap: evet, ikisi de doğru gösteriyor — ama aynı şeyi göstermiyorlar. Görev Yöneticisi'nin Performans sekmesinde GPU'nun altında duran "Ayrılmış GPU belleği" ekran kartının kendi VRAM'idir; hemen altındaki "Paylaşılan GPU belleği" ise sistem RAM'inden ayrılan ortak havuzdur ve kartın kapasitesi değildir. DxDiag da bu ayrımı "Görüntü Belleği (VRAM)" ve "Paylaşılan Bellek" satırlarıyla tekrarlar. Yani yanlış olan çoğu zaman araç değil, okunan satırdır.
Ekranı sana çeviriyorum. Görev Yöneticisi açık, soldaki listeden GPU'yu seçtim, sağda kartın adı ve altında üç satır duruyor: Ayrılmış GPU belleği, Paylaşılan GPU belleği, bir de bu ikisinin toplamı olan GPU belleği. İnsanların takıldığı yer tam burası. Üç sayıyı yan yana görünce göz ister istemez en büyüğüne kayıyor ve "demek kartım bu kadar" diye düşünüyorlar. Oysa karta ait tek bir sayı var, o da en üstteki.
Ben bunu ilk anladığımda sinirim bozulmuştu, çünkü aylarca yanlış sayıya bakmıştım. Şimdi bu üç satıra bir ölçüm gibi değil, bir etiket gibi bakıyorum. Etiketler karışırsa sayı ne kadar doğru olursa olsun işine yaramıyor.
Hangi sayı karta ait, hangisi RAM'den ödünç
Ayrılmış olan, kartın üzerindeki fiziksel bellek. Üreticinin "6 GB GDDR6" dediği şey bu. Paylaşılan ise kart kendi belleği dolduğunda ya da Windows öyle uygun gördüğünde anakart üzerindeki RAM'e taşan kısım. Çoğu sistemde bu havuz, kurulu RAM'in yarısı kadar görünür. Bu yüzden 16 GB RAM takılı bir makinede 6 GB'lık bir kart, toplamda "14 GB GPU belleği" satırı üretebiliyor. O 14 rakamı bir kartın kapasitesi değil; iki ayrı donanımın aynı başlık altında toplanması.
Sana pratik kuralı söyleyeyim: Bir kartın kaç GB olduğunu soruyorsan, paylaşılan satırını hiç okuma. O satır RAM'inin ne kadar olduğunu anlatıyor, kartın ne kadar olduğunu değil.
Yanlış GPU'ya bakmak
Dizüstünde ya da dahili grafikli bir masaüstünde Performans sekmesinde iki GPU görünür: GPU 0 ve GPU 1. Buradaki sıralama sabit değil; çoğu kurulumda GPU 0 dahili birim oluyor. Yanlış olana tıkladığında ayrılmış bellek ya sıfır ya da çok küçük çıkar, paylaşılan ise kocaman görünür. Sonra "benim kartım yok mu, neden 128 MB yazıyor" diye oturup kalırsın. Panonun sağ üstünde adaptörün adı yazıyor; oradaki isim senin taktığın kart mı, ona bak. İsim doğruysa sayı da doğru yerde demektir.
DxDiag: hiçbir şey kurmadan ikinci tanık
Bir yere kurulum yapmadan, sadece Windows'un kendi aracıyla aynı bilgiyi görmek istiyorsan: Win+R, kutuya dxdiag, Enter. İlk açılışta sürücü imzası denetimiyle ilgili bir soru çıkabilir; o denetim bu iş için şart değil. Sonra "Görüntü" sekmesine geç.
Burada üstte adaptörün adı, üreticisi ve çip türü yazar. Bellekle ilgili kısımda iki satır vardır: görüntü belleği, yani VRAM, ve paylaşılan bellek. Gördüğün şey Görev Yöneticisi'ndeki ayrımın aynısı. DxDiag'ın ekstra faydası şu: sürücü sürümünü ve tarihini de aynı ekranda gösteriyor, yani "bu kart düzgün tanınmış mı" sorusunu tek bakışta cevaplayabiliyorsun.
İki uyarı. Birincisi, makinede birden fazla adaptör varsa Görüntü sekmesi de birden fazla olur; senin kartının adını taşıyan sekmeye bakman gerekir, yoksa yine dahili birimin sayılarına bakıp yanılırsın. İkincisi, DxDiag sayıları sürücünün Windows'a bildirdiğinden geliyor; büyük bellekli bazı kartlarda beklenmedik bir rakam gösterdiği oluyor. Bu yüzden onu tek başına karar mercii değil, ikinci tanık olarak kullanıyorum.
Kimliği kesinleştiren yer: Ayarlar'daki adaptör adı
Asıl mesele sayıyı okumak değil, o sayının hangi karta ait olduğunu bilmek. Ayarlar > Sistem > Ekran > Gelişmiş ekran yolunu açtığında sayfanın alt kısmındaki ekran bilgileri bölümünde adaptörün tam adı yazıyor. Windows 10'da aynı yer "Gelişmiş görüntü ayarları" adıyla duruyor, içerik aynı.
Bu ismi kopyalayıp üreticinin ürün sayfasına götürdüğünde bellek miktarı yazıyor. İşte o zaman iki bağımsız kaynak birbirini doğruluyor: Görev Yöneticisi'ndeki ayrılmış satır ve üreticinin bellek satırı. İkisi tutuyorsa okuman doğru.
Aynı isim, farklı bellek
Buradaki tuzak şu: Kart adı kapasiteyi söylemiyor. Dizüstü tarafında aynı modelin iki farklı bellek sürümü satılabiliyor; bir üreticinin ince kasası ile kalın kasası aynı adı taşıyıp farklı bellek miktarıyla gelebiliyor. Masaüstünde de aynı isim altında farklı sürümler dolaşıyor. Yani "bende şu model var" cümlesi, "bende şu kadar VRAM var" cümlesi değil. Model adı bir aile adı; kapasite o ailenin içindeki varyant.
Bu yüzden üreticinin sayfasında yalnızca belleğe değil, bellek arayüzü satırına da bakıyorum. Aynı miktarda belleğin farklı veriyolu genişliğiyle satıldığı durumlar var ve bu, kartın adını değiştirmeden performansını değiştiriyor.
Dahili grafik biriminde "ayrılmış" diye bir şey yok
Dahili grafik biriminin kendi belleği yok. Ayrılmış satırında ya sıfır ya da sembolik bir miktar görürsün, paylaşılan taraf ise kocaman çıkar; çünkü orası doğrudan sistem RAM'i. Yani dahili grafikli bir makinede "8 GB VRAM'im var" cümlesi aslında "8 GB RAM'im var" demek. RAM'i artırdığında o sayı da büyür, çünkü ölçülen şey kart değil.
Masaüstünde bazı BIOS'lar dahili birime ayrılan miktarı değiştirmene izin verir. Bu ayar, RAM'den ne kadarının önceden ayrılacağını belirler; kartın kapasitesini değiştirmez, çünkü ortada kart yok.
Oyundaki bellek çubuğu neyi ölçmüyor
Grafik menüsündeki o renkli çubuk, seçtiğin ayarların motor tarafından ne kadar bellek gerektireceğine dair bir tahmin. Oyun senin kartını henüz kullanmıyor, sadece yükleyeceği varlıkları hesaplıyor. Kırmızıya döndüğünde gördüğün şey bir ölçüm değil, bir projeksiyon. Farklı motorlar farklı hesaplıyor; aynı kartta bir oyun rahat derken diğeri sıkışık diyebiliyor.
Bunu VRAM doğrulamak için kullanma. Görev Yöneticisi'ndeki ayrılmış satır kartın kapasitesini söyler, oyunun çubuğu ise o ayar setinin ağırlığını. İkisi ayrı soruların cevabı.
Kendine soracağın üç şey
- Hangi GPU'ya bakıyorum, panonun sağ üstündeki isim benim kartım mı?
- Okuduğum satır ayrılmış mı, paylaşılan mı?
- Ayarlar'daki adaptör adı, üreticinin hangi varyantına denk geliyor?
Bu üç soruya cevap verdiğinde ekrandaki sayı artık bir bilmece olmaktan çıkıyor. Bir de şunu ekleyeyim: Eğer ayrılmış satırda hiç beklemediğin bir şey görüyorsan, örneğin kartın yerine "Microsoft Temel Görüntü Bağdaştırıcısı" yazıyorsa, sorun okumanda değil. O durumda Windows kartı düzgün tanımıyor; bu ayrı bir teşhis konusu ve sayıyı yorumlamadan önce o işin çözülmesi gerekiyor.
Geriye kalan şey basit: Üç satır, üç farklı donanım parçası. Hangi satırın hangi parçaya ait olduğunu bildiğinde, hiçbir araca fazladan güvenmen gerekmiyor.
