Bir güç planının adı — Dengeli, Yüksek performans, Nihai performans — yalnızca bir etikettir. O planın oyun sırasında nasıl davrandığını belirleyen şey, Gelişmiş güç ayarları penceresindeki İşlemci güç yönetimi dalı ile komşu PCI Express satırıdır: en düşük işlemci durumu, en yüksek işlemci durumu, sistem soğutma ilkesi, işlemci performans artırma modu ve PCI Express bağlantı durumu güç yönetimi. Bu satırların hiçbiri "sonuna kadar aç" mantığıyla çalışmaz; her biri bir takastır ve oyun sırasında hissettiğiniz şey, bu takasın neresinde durduğunuza bağlıdır — plana verilen isme değil.
Şimdi o pencereyi birlikte açalım. Denetim Masası, Donanım ve Ses, Güç Seçenekleri. Üstte plan listesi duruyor; hemen altında "Plan ayarlarını değiştir", onun içinde de "Gelişmiş güç ayarlarını değiştir" bağlantısı. Tıklıyoruz. Karşımıza kaydırma çubuğu olan, ağaç biçiminde bir pencere çıkıyor: Sabit disk, Masaüstü arka planı ayarları, Kablosuz bağdaştırıcı ayarları, Uyku, USB ayarları, PCI Express, İşlemci güç yönetimi, Ekran, Çoklu ortam ayarları, Pil.
İlk bakışta hepsi aynı hizada, aynı sıkıcılıkta görünüyor. İşin döndüğü yer İşlemci güç yönetimi başlığının altı. Ok işaretine bastığımızda açılan satırlar sayıca az: en düşük işlemci durumu, en yüksek işlemci durumu, sistem soğutma ilkesi, işlemci performans artırma modu. Bazı makinelerde bunların arasında eşik değerleri de görünüyor, bazılarında hiç görünmüyor.
Burada fark ettiğim şey işin tamamını değiştirdi: plan isimlerini değiştirdiğimde ağacın kendisi değişmiyor. Aynı satırlar aynı yerde duruyor, sadece yanlarındaki yüzdeler ve açılır kutular değişiyor. Yani plan, ayarların kendisi değil; ayarların bir kopyası. Her plan kendi kopyasını taşıyor.
En düşük işlemci durumu: taban çizgisi, hedef değil
Adı "en düşük" ama okunuşu "taban". Yüzde 5'te bırakıldığında işlemci boşta kendini salıyor, oyun açılınca yukarı çıkıyor. Yüzde 100 yaptığımızda ise boşta bile taban frekansının altına inmiyor. Bu bir hızlanma değil, çünkü tavan zaten aynı yerde duruyor. Değişen şey boştaki sıcaklık, fanın ne zaman dönmeye başladığı ve dizüstünde pilin ne kadar çabuk azaldığı.
Masamda bunun karşılığı somut oldu. Laptopta bu satırı yüzde 100'e çektiğimde, ekranda hiçbir şey açık değilken bile fanın hafifçe homurdandığını duyuyorum ve klavyenin sağ üst köşesi ılık kalıyor. Oyunu açtığımda ekstra bir şey olmuyor, çünkü olacak bir şey yok: işlemci zaten oyun boyunca yukarıdaydı, şimdi oyun açılmadan önce de orada bekliyor. Kazanç yok, sadece daha sıcak bir bekleme odası var.
Bunun tek anlamlı olduğu yer, boştaki frekans dalgalanmasının makinede kısa bir tereddüt gibi hissedildiği durumlar. O da bir performans kazanımı değil, davranış farkı. Aradaki farkı görmek için ölçüm yapmanız da gerekmiyor; avucunuzu kasaya koymanız yetiyor.
En yüksek işlemci durumu: burada tek yön aşağısı
Yüzde 100 zaten tavan. Yukarı çekecek bir yer yok, o yüzden bu satırı "yükseltme" diye düşünmek baştan yanlış. Tek anlamlı kullanımı aşağı çekmek, yani bilinçli olarak kısmak.
İnternette sık tekrarlanan "yüzde 99 yap, turbo kapanır" tavsiyesi tam olarak bu: performans ayarı değil, kısma ayarı. Sıcak çalışan bir dizüstünde yüzde 85-90 gibi bir tavan, işlemcinin sıcaklık sınırına dayanıp hız düşürmesi yerine daha alçak ama daha öngörülebilir bir hızda kalmasını sağlayabilir. Karşılığında tepe hızdan feragat ediyorsunuz. Serin giden bir masaüstünde ise bu satıra dokunmanın hiçbir anlamı yok; sadece kendinizi kısıtlamış olursunuz.
Artırma modu: ne kadar ve ne kadar süre
İşlemci performans artırma modu, işlemcinin taban frekansın üstüne ne kadar istekli çıkacağını anlatıyor. "Devre dışı" seçildiğinde işlemci taban frekansta kalır. Bu bir kazanım değil, bir kesme. İnce bir kasada ısıyı dizginlemenin en dürüst yollarından biri olabilir, ama bunu "performans ayarı" diye sunan yazılara güvenmemek lazım. Aynı satır bazı makinelerde hiç görünmüyor; görünmüyorsa arkasından koşmanın da bir faydası yok.
Sistem soğutma ilkesi: kare değil desibel
Adı en yanlış anlaşılan satır bu. Fanın nasıl çalışacağını değil, işlemci sınırına yaklaştığında neyin önce devreye gireceğini söylüyor. Etkin'de önce fan hızlanıyor, işlemci hızını koruyor. Edilgen'de önce işlemci yavaşlıyor, fan sonra dönüyor.
Kare hızı açısından bu ikisi çoğu zaman aynı yere çıkıyor. Farklı olan şey kulağınız. İnce bir dizüstünde Edilgen, odayı dolduran fan sesini kesiyor; karşılığında uzun bir oturumun sonunda frekans biraz daha aşağıda kalıyor. Kule fanı zaten sessiz olan bir masaüstünde Etkin'de kalmanın bir maliyeti yok, hatta küçük kasalarda tek doğru seçenek o.
Dizüstülerde bu ilke prize takılıyken ve pilden çalışırken ayrı ayrı ele alınabiliyor. Pile geçince Edilgen'e düşmesi normal; bunu bir arıza gibi okumayın, sadece pil ömrü lehine yapılmış bir tercih.
PCI Express bağlantı durumu: kare düşüşü değil, tuhaf takılma
Bu satır, ekran kartı ile işlemci arasındaki PCIe hattının boştayken ne kadar uykuya yatacağını belirliyor. Üç kademesi var: Kapalı, Orta güç tasarrufu, En yüksek güç tasarrufu. En yüksek kademe kâğıt üzerinde en tasarruflu olan; pratikte ise bazı sistemlerde cihazın uyanmasıyla ilgili sorunların ve sebebi bir türlü bulunamayan kısa takılmaların kaynağı olarak biliniyor.
Belirti kare hızının düşmesi değil. Oyunun bir anlığına durup devam etmesi, alt+tab sonrası görüntünün geç gelmesi, uykudan uyanmayan bir cihaz. Bu yüzden bu satırı "performans ayarı" gibi değil, "şüpheliyi eleme" adımı gibi düşünüyorum. Böyle bir belirti varsa Kapalı'ya alıp aynı sahneyi tekrar açmak, ayarı günlerce kovalamaktan daha çok şey söylüyor. Belirti yoksa da kurcalamanın bir sebebi yok; en tasarruflu kademede kalması zaten kimseyi rahatsız etmiyor.
Aynı satır, iki farklı makine
Bu ayarların her biri planın içinde saklanıyor. Bir planda değiştirdiğiniz değer diğerine geçmiyor, "Tamam"a bastığınız anda sadece o planın kopyasına yazılıyor. Bu yüzden "yüksek performans planına geçtim, düzeldi" diyen bir yazı, aslında sadece o plandaki sayılardan bahsediyor olabilir. Aynı sebeple masaüstünde anlamsız kalan bir satır, dizüstünde günlük hayatı değiştirebiliyor: pil, ısı, fan ve uyku davranışı masaüstünde yok.
Plan listesinde Nihai performans her kurulumda görünmüyor. Görünmüyorsa peşine düşmeye de değmez, çünkü asıl fark plakanın üstünde değil, altındaki satırlarda.
Denemeden önce: tek planı geri alma kapısı
Gelişmiş güç ayarları penceresinde planın altında "Bu plan için varsayılan ayarları geri yükle" diye bir bağlantı var. Önemli olan şu: sadece seçili planı sıfırlıyor, diğerlerine dokunmuyor.
Yani denemek için güvenli bir yol var. Önce mevcut değerleri okuyup bir yere not ediyorsunuz — bu pencerede okumak için hiçbir şeyi bozmak gerekmiyor. Sonra tek bir satırı değiştirip aynı oyunun aynı sahnesine bakıyorsunuz. İşe yaramadıysa sadece o planı geri alıyorsunuz, diğer planlarınız olduğu yerde kalıyor. Bir planda yaptığınız denemenin ötekini bozmaması, bu işi korkulacak bir şey olmaktan çıkarıyor asıl.
Geriye tek bir soru kalıyor: hangi tarafı daha çok hissediyorsunuz? Fan sesini mi, klavyenin altındaki ısıyı mı, pildeki yüzdeyi mi, yoksa arada bir gelen o kısa takılmayı mı? Cevap makineden makineye değişiyor ve planın adı bu sorunun cevabını hiç vermiyor. Ayarı yukarı çekmek bir şey kazandırmıyor; doğru yerde bırakmak kazandırıyor.
