Minimum gereksinim satırındaki RAM miktarını karşıladığınız hâlde oyun, özellikle geniş bir haritada yürürken ya da araç sürerken takılıyorsa sorun miktarda değil yapılandırmadadır: aynı toplam kapasite tek modül yerine iki eşleşmiş modülle kurulduğunda bellek denetleyicisi iki kanalı aynı anda adresleyebildiği için bant genişliği iki katına çıkar ve o takılmanın büyük kısmı kendiliğinden kaybolur. Gereksinim tablosu yalnızca gigabayt yazar, kaç modül yazmaz; tabloyu hazırlayan kişi, okuyanın bunu zaten bildiğini varsayar.
Kasanın yan kapağını açtığımda gördüğüm manzara beni pek şaşırtmıyor artık: ortada tek bir modül, iki uzun yuvanın birinde, diğeri boş. Sahibi ekranın başında "16 GB var işte, gereksinim de 16 GB yazıyor" diyor. Kâğıt üstünde haklı. Oyunu açıyoruz, şehirde koşarken görüntü yarım saniye donuyor, sonra devam ediyor. Aynı şey haritada hızlı giderken, köşeyi dönerken, yeni bir bölgeye girerken tekrar ediyor. Adam bunu ekran kartına yazmış kafasında, ben modülün durduğu yuvaya bakıyorum.
Tablonun sessiz kaldığı yer
Gereksinim tablosunu hazırlayan kötü niyetli değil. O satır bir kapasite beyanı: "bu oyunu açabilmek için bu kadar bellek ayrılmalı" diyor. Belleğin kaç parça hâlinde takılacağı, hangi hızda çalışacağı, hangi yuvalara gireceği onun konusu değil. Üretici o tabloyu, elinde düzgün kurulmuş bir makine olduğunu varsayarak yazıyor. Senin elinde düzgün kurulmamış bir makine varsa tablo sana doğruyu söylüyor ama yanlış şeyi söylüyor.
Bunu bir süredir şöyle anlatıyorum: gereksinim satırı bir taban, bir tarif değil. Tabanı tutturmak oyunu açmanı sağlar, tarifi tutturmak oyunu oynatır.
İki modül ne yapıyor da tek modül yapamıyor
Bellek kanalı denen şey, işlemci ile RAM arasındaki veri yolunun genişliği. Tek modül taktığında işlemci aynı anda tek yoldan konuşuyor. İki modülü doğru yuvalara taktığında bellek denetleyicisi iki yolu paralel kullanıyor; kapasite aynı kalıyor, aynı anda taşınabilen veri miktarı artıyor.
Bu niye takılma olarak geri dönüyor? Çünkü büyük dünyalı oyunlar varlıkları sürekli akıtıyor. Doku, model, ses, hepsi RAM'de durmaya çalışıyor, yer bitince eskisi atılıyor, sonra aynı yere dönünce yeniden yükleniyor. Bu döngü sırasında bant genişliği darboğaza girerse kare gelmiyor, gelmiyor, sonra bir anda geliyor. Senin gördüğün şey tam olarak o: akıcı bir görüntünün ortasında bir sıçrama.
Ekran kartının VRAM'i dolduğunda da benzer bir şey olur ama orada belirti farklıdır; doku geç yüklenir, nesnelerin üstü bulanıklaşır. RAM tarafındaki sıkışma daha çok hareket hâlindeyken, yeni bir yere girerken hissedilir. İkisini karıştırmamak için önce hangi bileşenin dolduğuna bakıyorum.
8 GB'lık makine zaten baştan eksik başlıyor
Sekiz gigabaytlık bir sistemde oyun açılmadan önce Windows, başlatıcı, arka planda kalan servisler ve sürücüler belleğin hatırı sayılır bir kısmını alıyor. Sistem tepsisinde bir tarayıcı sekmesi, bir de sesli sohbet açıksa oyun kendine kalan dar alanda çalışmak zorunda kalıyor. Gereksinim satırındaki 8 GB, oyunu yalnız başına açtığın senaryoyu tarif ediyor; senin masandaki 8 GB ise oyunu kalabalık bir odada açmaya çalışıyor.
Aynı şey 16 GB için de geçerli ama etkisi daha az hissedilir. Tabloda 16 GB yazan bir oyun genellikle tarayıcı ve sohbet istemcisi açık bir makineyi tarif ediyordur; tabloda 8 GB yazan bir oyun ise gerçekten çıplak bir masaüstünü. Bu yüzden "minimumu karşılıyorum" cümlesini duyduğumda ilk sorum hep aynı oluyor: karşılarken arka planda ne açıktı?
Ekran kartı yoksa ceza büyüyor
İşlemcinin içindeki grafik birimini kullanan bir makinede, yani ayrı bir ekran kartı olmayan sistemlerde, görüntü belleği diye ayrı bir havuz yok. O birim sistem RAM'inden yer ayırıyor. Tek modüllü bir kurulumda hem oyun hem grafik birimi aynı dar yoldan geçmek zorunda kalıyor; iki modüllü kurulumda ise en azından yol genişliyor. Aynı 16 GB, dizüstünde ya da APU'lu bir masaüstünde tek modülle çok daha kötü bir sonuç veriyor. Bu yüzden DDR4'lü eski bir ofis makinesine oyun kurarken önce yuvalara bakıyorum, sonra geri kalan her şeye.
Hız ve gecikme: aynı kapasite, farklı sonuç
Gereksinim satırı RAM'in hızından da bahsetmez. Oysa 16 GB'lık iki kitin aynı kapasitede olması, aynı sonucu vereceği anlamına gelmiyor. Modüller kutudan çıktığında çoğu zaman anakartın en muhafazakâr ayarında, yani JEDEC profilinde çalışır; BIOS'ta XMP ya da EXPO profilini açmadığın sürece elindeki 3200'lik kit 2133 gibi davranabilir. Bunu fark etmemek çok kolay, çünkü hiçbir yerde hata vermiyor.
Hassasiyet işlemci ailesine göre değişiyor. Bazı işlemciler bellek hızına ve gecikmesine diğerlerinden daha duyarlı; aynı hız farkı bir makinede hissedilirken diğerinde neredeyse görünmez. Ama şu ayrımı aklında tut: tek kanaldan çift kanala geçmek, çoğu oyunda hız basamağını yükseltmekten daha büyük bir fark yaratır. Sırayla gidilecekse önce kanal sayısı, sonra hız.
Bir de rank meselesi var. Tek rank ve çift rank modüller karıştığında, özellikle dört yuvalı anakartlarda, aynı hızda açılmak garanti olmuyor. Eşleşmiş ikili almak bu yüzden her zaman daha güvenli. Farklı marka iki modül çoğu zaman çalışır ama uyumsuzluk çıktığında saatlerini alan bir teşhis sürecine dönüşebilir.
Çift kanal neyi çözmez
Burada dürüst olmam lazım: iki modül takmak kapasite sorununu çözmez. 8 GB'ı ikiye böldüğünde elinde hâlâ 8 GB var. Oyun gerçekten bellek istiyorsa takılma sürer, sadece karakteri değişir. Sekiz gigabaytlık bir makinede iki modül takıp rahatladığını söyleyen biri varsa, büyük ihtimalle oyunun bellek talebi sınırdaydı ve bant genişliği son damlaydı.
Ayrıca dört modül her zaman iki modülden iyi değildir. Bazı anakartlarda dört yuva dolduğunda yüksek hızda kararlı çalışmak zorlaşır, profil açılmaz, sistem muhafazakâr bir hıza düşer. İki eşleşmiş modül, dört karışık modülden çoğu durumda daha iyi bir tercih.
Dizüstü tarafında da bir sınır var: bazı modellerde bellek lehimli, bazılarında tek yuva dolu ve ikincisi boş. İkinci yuvayı doldurmak çoğu zaman mümkün ama aynı marka, aynı hız, aynı rank olmasına dikkat etmek gerekiyor.
Kendi makinende iki dakikada bak
Hiçbir şey sökmeden, sadece oturduğun yerden bakabilirsin:
- Görev Yöneticisi'ni aç, Performans sekmesine, oradan Bellek'e gel. Sağ altta "Kullanılan yuvalar" satırı kaç yuvanın dolu olduğunu söyler. Orada 1/2 ya da 1/4 yazıyorsa tek modülle çalışıyorsun.
- Aynı ekranda "Bellek kanalı" ya da benzeri bir satır varsa tek mi çift mi olduğunu doğrudan gösterir; yoksa CPU-Z gib
