Bu üç ayarı birlikte açmanın işleyen sırası şudur: önce güç planını seçip sabitle, yeniden başlat ve oyunu birkaç dakika oynayıp not al; sonra Oyun Modu'nu aç ve aynı turu tekrarla; HAGS'i en sona bırak, çünkü tek başına yeniden başlatma isteyen, sürücü katmanına dokunan ve bazı sistemlerde takılmaya yol açan ayar odur. Üçünü aynı akşam açarsanız bir sorun çıktığında hangisinin yaptığını bilemezsiniz; tek değişiklik kuralı bu yüzden bir titizlik gösterisi değil, tek çalışan yöntem.
Ben bu sırayı bedava öğrenmedim. Bir akşam güç planını Ultimate Performance'a aldım, Oyun Modu'nu açtım, HAGS'i de açıp makineyi yeniden başlattım. Ertesi gün aynı kayıtta, aynı bölgeye girdiğimde görüntüde bir duraksama vardı ve nedenini bilmiyordum. Üçünü de kapatıp aynı kaydı baştan oynadım, sonra tek tek geri açtım. O akşam bana kalan ders şu oldu: aynı oturumda üç anahtarı birden çevirmek ölçüm yapmak değil, kumar oynamak.
Üç ayar, üç ayrı katman
Ekranda yan yana duran üç anahtar var ama arkada üç ayrı katman çalışıyor. Bunu kafanızda ayırdığınız an, hangi sırayla test edeceğiniz de kendiliğinden çıkıyor.
Güç planı işlemcinin frekans aralığına, boşta uykuya geçme eğilimine ve dolaylı olarak gövdenin ısınıp fanın ne zaman döneceğine karar veriyor. Ultimate Performance planı işlemciyi boşta da yukarıda tutmaya meyilli olduğu için güç tüketimi ve ısı artıyor; bunun oyuna yansıması her makinede aynı yönde olmuyor, özellikle ince kasalı dizüstülerde işler tersine dönebiliyor.
Oyun Modu, Windows'un ön plandaki oyun sürecine öncelik vermesi, arka plandaki işleri kısması ve oyun sırasında bazı bildirim ya da güncelleme işlerini geri plana atması demek. Karar verdiği yer zamanlayıcı ve kaynak paylaşımı. İşlemci frekansına da GPU sürücüsüne de doğrudan karışmıyor.
HAGS, yani donanım hızlandırmalı GPU zamanlaması, GPU komut kuyruğunun yönetimini Windows'tan alıp grafik sürücüsüne devrediyor. Dokunduğu yer sürücü ve GPU zamanlama katmanı. Bu yüzden diğer ikisiyle tasarım gereği çakışmıyor; çakışsaydı zaten yan yana açılabilen seçenekler olmazlardı.
Üçünün ayrı katmanlara dokunması, "üçünü birden açsam ne olur" sorusunun cevabını da veriyor: teknik olarak açılırlar. Sorun çakışma değil, teşhis edilebilirlik. Üçü birlikteyken oyun bozulduğunda elinizde tek bir şüpheli değil, üç şüpheli olur.
Sıra: güç planı, sonra Oyun Modu, en son HAGS
Güç planıyla başlamamın sebebi, onun kendisinden sonra yapacağım her şeyin zeminini belirlemesi. Taban oynakken diğer iki ayarın etkisini ayırt edemezsiniz; dizüstünde OEM yazılımı planı ezip geçiyorsa bütün test boşa gider. O yüzden ilk iş planı seçmek, ikinci iş de gerçekten uygulandığını doğrulamak.
Oyun Modu ikinci sırada, çünkü geri alması en kolay ayar bu ve varsayılan olarak çoğu sistemde zaten açık geliyor. Ayrıca etkisi kare zamanlamasında görülebiliyor; HAGS'in etkisiyle karıştırılması çok kolay. Önce onu tek başına test ederseniz, sonradan HAGS açtığınızda gördüğünüz değişikliği yanlış ayara yazmazsınız.
HAGS en sonda, iki nedenden. Birincisi, tam olarak uygulanması için yeniden başlatma istiyor; yani en "ağır" adım. İkincisi, sürücü katmanına dokunduğu için olumsuz bir etki görüldüğünde geri dönüşü de yeniden başlatma gerektiriyor. Bir de şu var: kare üretimi özellikleri Windows tarafında HAGS'e bağlı çalışıyor. Kare üretimini kullanıyorsanız HAGS zaten açıktır; o zaman bu adımı atlayıp doğrudan diğer ikisine bakmanız gerekir.
Tek değişiklik kuralı ve benim test turum
Yöntem sıkıcı görünüyor ama kısa. Ben şu turu uyguluyorum:
- Önce durumu yaz. Görev Yöneticisi'nden arka planda ne döndüğüne bak, DxDiag'dan sürücü sürümünü ve Windows derlemesini not et, güç planının adını, Oyun Modu'nun açık/kapalı halini ve HAGS'in durumunu bir metin dosyasına geç.
- Ölçüm koşulunu sabitle. Aynı kayıt dosyası, aynı rota, aynı grafik ön ayarı, aynı çözünürlük, aynı süre. On-on beş dakikalık bir tur yeterli. Fiş takılı olsun, dizüstünde pilde test yapmayın.
- İlk turu ısınma turu say. Gölgelendirici derlemesi ilk dakikalarda takılmaya benzer bir şey üretir; onu ölçüme katmayın, turu bir kez boşa oynayın.
- Bir ayarı değiştir, yeniden başlat ya da oturumu kapatıp aç, aynı rotayı tekrar oyna.
- Ortalama kare hızına değil, kare süresi eğrisinin şekline bak. Afterburner/RivaTuner gibi bir katmanla kare süresi grafiğini açabilir, ya da oyunun kendi benchmark'ında kare süresi dağılımına bakabilirsiniz. Önemli olan eğrinin düz mü, yoksa düzenli aralıklarla zıplayan bir testere dişi mi olduğu.
- İkinci turun notunu birincinin yanına koy. Fark yoksa ayarı olduğu gibi bırakıp sıradaki değişikliğe geç; fark varsa bu, yeni bir değişken eklemeden önce üzerinde durmanız gereken tek şey.
Bu turu hızlı yapmanın yolu, aynı anda birden fazla şeyi değiştirmemek. Sürücü güncellemesini, Windows ayarını ve oyun içi grafik ayarını aynı akşama sıkıştırırsanız, üçü de sizin adınıza konuşur ve hiçbirini dinleyemezsiniz.
Dizüstünde Windows planı her zaman kazanmıyor
Masaüstünde bu iş nispeten temiz. Dizüstünde değil, çünkü araya bir katman daha giriyor. Üreticinin kendi yazılımı - markaya göre adı değişen performans/dengeli/sessiz profilleri - platformun güç limitlerini ve fan eğrisini Windows'tan bağımsız yönetebiliyor. Bu durumda Ayarlar'da gördüğünüz plan seçili görünse bile pratikte uygulanmıyor olabilir.
Windows 11'de bir de Ayarlar'daki güç modu kaydırıcısı var; bu kaydırıcı planın üstünde çalışıyor. Yani "Ultimate Performance seçtim" demek, tek başına yeterli bir cümle değil.
Pratik kontrol şu: planı seçtikten sonra fişi çıkarıp takın, makineyi uyandırın ve planın hâlâ seçili olup olmadığına bakın. Üretici yazılımının profilini değiştirdiğinizde planın değişip değişmediğini de gözleyin. Plan her seferinde kayıyorsa, sıralı test yapmanın anlamı kalmıyor; önce bu kaymayı çözmeniz gerekiyor.
Sorun çıkarsa hangi ayarı geri alıyorum
En son değiştirdiğim ayarı geri alıyorum, başkasına dokunmuyorum. Sıra bu yüzden önemli: HAGS en sonda olduğu için, onu açtıktan sonra bir tuhaflık görürsem şüpheli zaten tek.
Görüntüde sürücü zaman aşımına benzeyen bir sıfırlanma, siyah ekran ya da oyunun kapanması gibi durumlarda önce HAGS'i kapatıp yeniden başlatıyorum. Bu ayar sürücü katmanına dokunduğu için yaptığı olumsuz etki de orada temizleniyor. Eski bir oyunda, emülatörde ya da pencere modunda çalışan bir uygulamada tuhaflık varsa önce Oyun Modu'nu kapatıyorum; çünkü o ayar kaynak önceliğine karar veriyor ve bazı eski yazılımlar bu öncelik değişimini sevmiyor. Isı ve fan sesi rahatsız ediyorsa da HAGS'e hiç girmeden planı bir kademe düşürüyorum.
Bir de şu var: sistem zaten stabilse ve ortada çözülmeyi bekleyen belirli bir sorun yoksa, bu üç ayarın hiçbirini "iyi olur belki" diye açmıyorum. Her yeni anahtar, ileride bir sorun çıktığında eleyeceğiniz bir şüpheli demek. Kazanç belirsizken değişken sayısını artırmak iyi bir takas değil.
Kısa kontrol listesi
- Güç planı: Ayarlar > Sistem > Güç ve uyku > Ek güç ayarları (Windows 11'de Denetim Masası > Donanım ve Ses > Güç Seçenekleri de aynı yere çıkar). Planı seç, yeniden başlat, uygulandığını fiş takıp çıkararak doğrula.
- Oyun Modu: Ayarlar > Oyun > Oyun Modu. Aç, oyunu yeniden başlat, aynı rotayı oyna.
- HAGS: Windows 11'de Ayarlar > Sistem > Ekran > Grafik > Varsayılan grafik ayarları; Windows 10'da Ayarlar > Sistem > Ekran > Grafik ayarları. Aç, yeniden başlat, aynı rotayı oyna.
- Üçünün hiçbiri kayıt defteri düzenlemesi istemiyor; standart Windows ayar yolları yeterli. Bir yerde size kayıt defteri anahtarı öneriliyorsa, o adım bu işin parçası değil.
Sıra kısaca şu: zemini kur, sonra üstüne bir tuğla koy, her tuğladan sonra aynı yeri bir kez daha gez. Üçünü aynı akşam açtığınızda elinizde bir ayar listesi olur; sırayla açtığınızda ise elinizde bir cevap olur.
