HAGS (Donanım hızlandırmalı GPU zamanlaması) açıldıktan sonra siyah ekran, sürücü zaman aşımı ya da oyundan atma başladıysa ilk yapılacak şey ayarı kapatmak, bilgisayarı yeniden başlatmak ve hatayı çıkaran senaryoyu aynı koşullarda tekrar denemektir. Ayar Windows'ta Ayarlar > Sistem > Ekran > Grafikler yolundaki "Varsayılan grafik ayarlarını değiştir" sayfasında durur; kapatıldığında hiçbir şeyi kalıcı olarak bozmaz ve tek tıkla geri açılır. Bu testin değeri tam olarak burada: sürücü kaynaklı geçici bir hatayı, arıza sandığın bir donanım parçasından ayırmanın en ucuz yolu budur.
Şimdi o ekranı kapatıp makineyi yeniden başlatıyorum ve aynı şeyi bekliyorum. Sen de yanımdasın. Klavyeye dokunmadan önce şuna dikkat et: monitör karardığında ses çalmaya devam ediyor mu? Ekranda "sinyal yok" yazısı çıkıp iki saniye sonra oyun kaldığı yerden devam ediyor mu, yoksa sistem tamamen mi donuyor?
Ben ilkine "sürücü düştü, toparlandı" diyorum, ikincisine "burada başka bir iş var". İkisi aynı belirti gibi görünür ama aynı yerden gelmez. Windows'un sürücü zaman aşımı (TDR) dediği olay tam olarak birincisi: ekran kartı sürücüsü belirli bir süre cevap veremezse Windows onu sıfırlar, görüntü bir an gider, geri gelir, oyun çoğu zaman kaldığı yerden devam eder. HAGS açıkken bu sıfırlamanın sıklığı artabiliyor, çünkü iş zamanlaması CPU'dan GPU'ya kayıyor. Yani HAGS çoğu durumda arızayı yaratmıyor; zaten var olan bir sürücü hatasını görünür hale getiriyor. Bu ayrımı kafanda net tut, çünkü makalenin geri kalanı bu ayrımın üstünde duruyor.
Ayarı kapatmak otuz saniye, yeniden başlatmak şart
Ayarlar > Sistem > Ekran > Grafikler > Varsayılan grafik ayarlarını değiştir yolunu izliyorum. Anahtar "Kapalı" konumuna geliyor. Burada iki şeyi kontrol etmen gerekiyor: anahtarın gerçekten var olduğunu ve gri (devre dışı) olmadığını. Bazı kart ve sürücü kombinasyonlarında bu anahtar hiç görünmez; o zaman bu testin kapısı baştan kapalı demektir ve doğrudan sürücü tarafına bakarsın.
Kapatma işlemi tam etkisini yeniden başlatmadan göstermiyor. Sadece "Ayarlar'ı kapatıp oyuna dönmek" bana hiçbir zaman temiz sonuç vermedi, çünkü eski zamanlama yolu süreç kapanana kadar yaşamaya devam ediyor. O yüzden yeniden başlat, masaüstüne gel, oyunu açmadan önce bir dakika bekle.
Aynı senaryoyu iki kez yaşamadan karar yok
Buradaki asıl mesele ayarı kapatmak değil, neyi test ettiğini sabitlemek. Siyah ekran rastgele bir anda geliyorsa "artık olmuyor" hissi hiçbir şey ifade etmez. Ben kendime sabit bir senaryo kuruyorum: aynı oyun, aynı kayıt noktası, aynı grafik ayarları, yaklaşık yirmi otuz dakika. Üstüne masaüstünde boşta beklerken video oynatmayı ve sekmeler arası geçiş yapmayı ekliyorum, çünkü aynı hata oyun dışında da çıkabiliyor.
Bu senaryoyu HAGS açıkken bir kez, kapalıyken bir kez yaşıyorum. İki turda da aynı yerde, aynı saniyede mi kararıyor? Kendi notlarımda tuttuğum şey bu: saat, oyun, ne yaparken olduğu. Kulakla değil, saatle karşılaştırılabilir bir kayıt.
Sonuç ikiye ayrılıyor ve ikisinin devamı tamamen farklı.
HAGS kapalıyken sorun tekrarlanmıyorsa
O zaman elimde gerçek bir iz var: hangi ayarın açılmasıyla belirtinin geldiği belli. Bundan sonrası sırayla ilerliyor.
İlk adım, ekran kartı sürücüsünü üreticinin resmi sitesinden güncellemek. NVIDIA, AMD ya da Intel'in kendi indirme sayfası; aracı siteler, paketlenmiş sürücüler, "en iyi sürücü" diye sunulan üçüncü parti kurulum araçları yok. Kurulumda "temiz kurulum" seçeneği varsa işaretliyorum, çünkü eski ayar kalıntıları bu tür zamanlama hatalarında işi bulandırıyor.
Güncel sürücüde de tekrarlarsa Aygıt Yöneticisi > Görüntü bağdaştırıcıları > kart > Özellikler > Sürücü sekmesinden "Sürücüyü geri al" ile önceki sürüme dönebiliyorum. Bu da geri alınabilir bir adım; tek şartı, Windows'un önceki sürücüyü hâlâ saklıyor olması. Bazen bu düğme gri kalır, o zaman geri alma yolu kapalıdır ve üreticinin sitesinden eski sürümü indirmek gerekir.
Bir de şunu bilerek yaşa: sürücü güncellemelerinden sonra bu anahtarın kendiliğinden açık konuma dönebildiğini birkaç kez gördüm. O yüzden her sürücü güncellemesinden sonra ayar sayfasına bir kez bakmakta fayda var, yoksa aynı sorunu sıfırdan teşhis etmeye çalışırsın.
HAGS kapalıyken de oluyorsa
Bu, en çok işine yarayacak bilgi: sorun HAGS'ten bağımsız. Ayarı kapatmak sadece bir değişkeni eledi, teşhisi bitirmedi. Buradan sonra bakacağım yerler sırayla şunlar.
Olay Görüntüleyicisi'ni açıyorum: Windows Günlükleri > Sistem. Siyah ekranın olduğu saati not ettiysem aynı dakikaya düşen kayıtları okuyorum. Ekran sürücüsünün yanıt vermeyi bırakıp kurtarıldığını söyleyen olaylar burada görünür (NVIDIA tarafında genelde nvlddmkm kaynaklı kayıtlar, AMD tarafında amdkmdag). Bu tür bir kayıt varsa dosya sürücü kovasına gidiyor. WHEA-Logger kaynaklı kayıtlar ise bambaşka bir kovadır; tek başına "donanım bozuk" demek için yeterli değildir, sadece not edilir ve diğer bulgularla birlikte değerlendirilir.
Sadece tek bir oyunda oluyorsa, bakacağım yer o oyunun kendisi. Dosya bütünlüğünü doğrulamak, grafik ayarlarını varsayılana çevirmek, üst üste binen kaplamaları (overlay) kapatmak burada HAGS'ten çok daha olası bir açıklama. Çünkü HAGS sistem genelinde çalışan bir Windows ayarı; sadece bir oyunu seçmesi için bir sebebi olmalı.
Kablo ve monitör tarafını da atlamıyorum ama oraya en son gidiyorum. DisplayPort kablosunun gevşemesi, monitörün enerji tasarrufu modu ya da yüksek yenileme hızında kararsız kalması, tam olarak "iki saniyelik kararma" gibi görünebilir. Bunlar bir arıza ilanı değil, elenmesi gereken ihtimaller.
HAGS'i kapalı bırakmanın gerçek bedeli
Burada dürüst olmak gerekiyor. HAGS kapatmanın FPS'e etkisi çoğu oyunda ölçülemeyecek kadar küçük; fark daha çok kare zamanlamasında ve gecikmede, o da her sistemde hissedilmez.
Ama bir istisna var ve bunu bilmeden kapatmak pişmanlık yaratır: kare üretimi (DLSS Frame Generation, FSR kare üretimi ve çok kareli sürümleri) HAGS kapalıyken çalışmaz. Yani 40 serisi bir kartta kare üretimini açıp oynuyorsan, HAGS'i kapatmak seni doğrudan o özellikten eder. Kararı verirken "siyah ekran mı, kare üretimi mi" sorusunu kendine sorman gerekiyor. İkisini aynı anda istiyorsan sıra şu: sürücüyü güncelle, sorun düzelirse HAGS'i aç, bir tur daha test et.
Tekrar açacaksan tek değişken kuralı
Ben bir sorunu çözerken aynı anda iki şeyi değiştirmiyorum. HAGS'i kapatmak zaten bir değişken; yanına sürücü güncellemesi, oyun ayarı ve kablo değişimini aynı akşam eklemek, hangisinin işe yaradığını sonsuza kadar belirsiz bırakır.
O yüzden sıra net: ayarı kapat, yeniden başlat, senaryoyu tekrarla. Sorun bittiyse sürücüyü güncelle, yeniden başlat, senaryoyu tekrarla. Güncel sürücüde de temiz kaldıysa HAGS'i aç, yeniden başlat, senaryoyu bir kez daha tekrarla. Siyah ekran geri gelirse cevabı zaten almış olursun ve o ana kadar kaybettiğin tek şey birkaç dakika olur.
Kurtarma adımlarım hep geri alınabilir kalıyor: Windows ayarları, üreticinin resmi sürücü paketi, Aygıt Yöneticisi. Geri dönüşü olmayan müdahalelerle başlamak teşhisi hızlandırmaz; sadece hangi değişikliğin ne yaptığını belirsizleştirir ve elinde karşılaştıracak temiz bir referans bırakmaz.
