DxDiag'ın Ekran sekmesinde gördüğünüz "Yaklaşık Toplam Bellek" değeri ekran kartınızın VRAM'i değildir. O satır, kartın kendi belleği ile Windows'un paylaşıma açtığı sistem belleğini toplar; bu yüzden kartın üzerinde fiziksel olarak duran miktardan her zaman büyük çıkar. Gerçek VRAM'i okumak için Görev Yöneticisi'ni açıp Performans > GPU sekmesindeki "Ayrılmış GPU belleği" satırına bakmak gerekir. Aynı ekrandaki "GPU belleği" satırı ise DxDiag'ın şişirilmiş sayısıyla aynı şeyi söyler, yani ona da kanmamak lazım.
Şimdi seni masanın başına oturtayım. Klavyeden Win+R, kutuya dxdiag, Enter. Birkaç saniye yeşil çubuk doluyor, üstteki sekmelerden Ekran'a tıklıyoruz. Satır satır bilgi geliyor: Ad, Üretici, Çip Türü ve orada, aşağılarda, "Yaklaşık Toplam Bellek: 12288 MB". Sen parmağını ekrana götürüp "tamam, 12 GB" diyorsun.
Ben de uzun süre öyle okudum. Sonra bir gün kasaya iki RAM çubuğu daha taktım. Kart aynı karttı, sürücü aynı sürücüydü, hiçbir şey güncellenmedi. DxDiag'ı açtım ve o satırdaki sayı büyümüştü. Ekran kartına hiç dokunmamıştım. Vida sökmedim, macun yenilemedim, tek yaptığım sistem belleğini çoğaltmaktı ve kartın belleği artmış gibi görünüyordu. O gün o satıra bakmayı bıraktım.
Sayının içinde ne var
Windows, sistem belleğinin bir kısmını ekran kartına paylaşıma açar; çoğu makinede bu, toplam RAM'in yarısına kadar çıkar. 16 GB RAM olan bir sistemde paylaşılan taraf 8 GB civarındadır, 32 GB'a çıkardığında 16 GB civarına. DxDiag'ın yazdığı sayı da tam olarak şu ikisinin toplamı: ayrılmış bellek artı paylaşılan bellek. Yani RAM eklediğinde o satır büyür, ekran kartın aynı kalır. Adında "yaklaşık" yazan bir sayıyı kesin saymak da ayrı bir mesele zaten.
Bunun pratikteki karşılığı şu: elinde 4 GB'lık bir kart olan biri, DxDiag'da 12 GB görüp doku ayarını ona göre açıyor. Sonra doku karta sığmıyor, Windows onu sistem belleğine taşıyor, sen de neden bu kadar takılıyor diye sürücüyü suçluyorsun. Yanlış sayıdan yola çıkınca yanlış yerde arıyorsun.
Görev Yöneticisi'nde doğru satırı bulmak
Ctrl+Shift+Esc. Performans sekmesi, soldaki listede GPU. Sağda üç ayrı bellek satırı çıkıyor: "Ayrılmış GPU belleği", "Paylaşılan GPU belleği" ve en altta "GPU belleği".
Burada yapman gereken tek şey yan yana koymak. DxDiag'daki 12288 MB, buradaki en alttaki "GPU belleği" sayısıyla eşleşir. "Ayrılmış GPU belleği" ile eşleşmez. Bu eşleşme, elindeki en dürüst doğrulama; çünkü iki ekranı aynı anda açtığında iki farklı yerin aynı yanlış sayıyı gösterdiğini kendi gözünle görüyorsun. "Ayrılmış" satırı ise kartın üzerindeki çiplerin miktarı. Benim dikkat ettiğim tek sayı o.
Dizüstünde GPU 0 tuzağı
Dizüstünde iki adaptör olduğu için sol tarafta GPU 0 ve GPU 1 diye iki ayrı giriş görürsün. GPU 0 çoğu zaman işlemcinin içindeki entegre grafik birimidir, ayrık kart ise GPU 1'e düşer. Yani "Ayrılmış GPU belleği: 128 MB" satırına bakıp panik yapmanın anlamı yok; o, işlemcinin grafik biriminin payı. Aşağı kaydırıp GPU 1'e geçtiğinde gerçek kartı görürsün. Bazen de tam tersi olur, sıralama makineden makineye değişir. Bu yüzden numaraya değil, satırın altındaki adaptör adına bak: adı okuyup "ha, bu benim ayrık kartım" diyene kadar o sayıya güvenme.
Miktarı söyler, tipini söylemez
Görev Yöneticisi kaç GB olduğunu söyler ama belleğin cinsini söylemez. Aynı model adı altında farklı bellek tipleriyle satılan kartlar var; bunu ayırt etmenin yolu GPU-Z. Açtığımda baktığım üç alan var: "Memory Size", "Memory Type" ve "Subvendor". Windows'un kendi ekranlarının hiçbirinde bu üçü bir arada durmuyor. Bellek tipi özellikle ikinci el alırken işe yarıyor, çünkü kutunun üstündeki model adı bunu söylemiyor.
İsim VRAM'i söylemez
Buraya bir şerh koyayım: aynı çip adı, aynı bellek miktarı demek değil. Aynı modelin farklı VRAM'li sürümleri piyasada dolaşıyor, hatta aynı model kodu altında farklı bellek tipleri bile çıkabiliyor. Dolayısıyla "bende RTX 3060 var" cümlesi tek başına hiçbir şey ifade etmiyor; "RTX 3060 12 GB" ya da "RTX 3060 8 GB" demek gerekiyor. Bir ekran görüntüsü bana geldiğinde önce kartın adına değil, Görev Yöneticisi'nin ayrılmış satırına bakmamın sebebi bu.
İki sayı, iki ayrı soruyu cevaplar
Bu ayrımı oturttuktan sonra şunu da aklında tut: VRAM ile çip aynı soruyu cevaplamıyor. VRAM, doku ve varlık kalitesinin tavanını belirliyor; karta sığmayan doku sistem belleğine taşınıyor ve oradan okumak kendini takılma olarak hissettiriyor. Çip ise genel render tavanını belirliyor. Yani "kaç GB" sorusu ile "ne kadar hızlı" sorusu aynı satırda cevaplanmıyor. Birinin ekran görüntüsüne baktığımda önce hangi soruyu sorduğunu anlamaya çalışıyorum, çünkü cevap ona göre başka bir yerde duruyor.
İki dakikalık kontrol
- Win+R, dxdiag, Ekran sekmesi. "Yaklaşık Toplam Bellek" sayısını aklında tut ama karar için kullanma.
- Ctrl+Shift+Esc, Performans, GPU. Dizüstündeyse GPU 1'e geç, adaptör adını doğrula.
- "Ayrılmış GPU belleği" senin VRAM'in. "Paylaşılan" ise RAM'inden ödünç alınan kısım, kartın malı değil.
- Bellek tipini ve alt üreticiyi merak ediyorsan GPU-Z'ye bak; Windows bunu hiçbir yerde göstermiyor.
- Bir de şunu unutma: bu ekranların hiçbiri karta sonradan bellek ekleme imkânı vermez. Ayrılmış satır neyse, ömrü boyunca o.
Bir de dürüstlük payı: DxDiag her Windows sürümünde aynı şeyi yazmıyor. Bazı yapılarda tek satır "Yaklaşık Toplam Bellek" geliyor, daha yeni yapılarda "Görüntü Belleği (VRAM)" ve "Paylaşılan Bellek" ayrı ayrı listeleniyor. Ekranında iki ayrı sayı görüyorsan işin kolay; ama forumlara yapıştırılan sayı hâlâ çoğunlukla o eski birleşik satır. Eski yapılarda 4 GB üstü kartların 4095 MB gibi göründüğü durumlar da oluyordu, yani bu alan bazen de olduğundan küçük gösteriyor. Tek yöne akan bir hata değil bu; sadece güvenilir bir kaynak değil.
