Diski sökmeden NVMe olup olmadığını anlamanın en hızlı yolu Aygıt Yöneticisi'ndeki Depolama denetleyicileri dalıdır: orada NVM Express denetleyicisi görünüyorsa disk NVMe protokolünde, Standart SATA AHCI Denetleyicisi görünüyorsa disk SATA hattındadır. Ama tek ekranla karar vermek doğru değil, çünkü asıl kanıt Görev Yöneticisi'nin Performans > Disk sekmesinden alınan tam model adıdır; o ad üreticinin kendi ürün sayfasındaki arayüz satırıyla eşleştiğinde soru tamamen kapanır.
Şimdi seni bilgisayarın başına oturtayım. Sandalyeyi çek, klavyeyi kendine çevir, ben ekranı yandan izliyorum. Win+X'e bas. Sol tarafta açılan menüde Aygıt Yöneticisi'ni göreceksin. Bende o menü bazen ilk basışta açılmamış gibi oluyor, bir saniye bekleyip tekrar basıyorum. Sen de öyle yap, sorun klavyede değil.
Pencere açıldığında üstte bilgisayarının adı, altında harf sırasına dizilmiş bir ağaç var. Depolama denetleyicileri satırını bul, solundaki oku tıkla. Karşına iki türlü şey çıkabilir:
- Standart NVM Express Denetleyicisi yazıyorsa disk NVMe protokolüyle konuşuyor. Cevap bu.
- Standart SATA AHCI Denetleyicisi yazıyorsa disk SATA hattında. Cevap yine bu.
Ama buraya bakıp da hiçbiri yok diye pencereyi kapatma. Bazı dizüstülerde ve masaüstü anakartlarında depolama denetleyicisi RAID ya da Intel VMD modunda bırakılmış olur; o durumda bu dalda Intel RST VMD Denetleyicisi benzeri bir isim görürsün ve NVMe sürücü onun arkasında saklanır. Bu, diskin NVMe olmadığı anlamına gelmez; yalnızca Windows'un denetleyiciyi ayrı bir satır olarak göstermediği anlamına gelir. O modda ne yapılacağı ayrı bir iş. Biz burada sadece okuyoruz, hiçbir ayarı değiştirmiyoruz.
Görev Yöneticisi'nde model adını yakala
Ctrl+Shift+Esc. Sol tarafta Performans sekmesi açık gelir. Alt alta CPU, Bellek, Disk 0, Disk 1 listelenecek. Disk 0'a tıkla.
Sağ üstte sürücünün tam adı yazıyor. Bende mesela Samsung SSD 970 EVO Plus 1TB gibi bir satır duruyor; altında tür olarak SSD, yanında kapasite, altta da o anki okuma yazma grafiği. İkinci bir disk varsa Disk 1'e de tıkla, adı başka olacaktır.
Şimdi tuzağı göstereyim: bu ekran diskin hangi hatta bağlı olduğunu yazmaz. Yazmadığı için değerli olan kısım model adının kendisi. O adı bir kenara not al. Tam adı, kısaltmadan, rakamına kadar.
Model adı neden kanıt değil
Adında NVMe geçmiyor, o zaman SATA'dır diye düşünmek en sık yapılan hata. Aynı üretici, aynı marka çatısı altında hem NVMe hem SATA model satıyor ve isimler birbirine fazlasıyla benziyor. Bir seride 970, başka bir seride 870 gibi rakamlar; birinde SN, ötekinde WD Blue gibi etiketler. İsim aile hakkında fikir verir, veri yolu hakkında hiçbir şey söylemez. Kapasite de aynı şekilde yanıltıcı: 500 GB'lık bir M.2 disk hem SATA hem NVMe olabilir.
Bir de şu var: M.2 bir form faktörü, yani kartın şekli ve uzunluğu. NVMe ise bir protokol. Aynı M.2 yuvası, anakartın tasarımına göre SATA ya da NVMe sürücü kabul eder; bazı yuvalar ikisini de kabul eder, bazıları yalnızca birini. Yani bu bir M.2, öyleyse NVMe cümlesi baştan yanlış. Aygıt Yöneticisi'ndeki denetleyici satırının değeri tam burada ortaya çıkıyor: orada sürücünün şekli değil, konuştuğu protokol yazıyor.
Ayrıntılar sekmesindeki ikinci imza
Aygıt Yöneticisi'ne dön. Disk sürücüleri dalını aç, az önce Görev Yöneticisi'nde gördüğün model adına sağ tıkla, Özellikler, sonra Ayrıntılar sekmesi. Üstteki açılır listeden Donanım Kimlikleri'ni seç.
Burada NVMe sürücülerde genelde içinde NVMe geçen bir kimlik satırı olur; SATA sürücülerde satırlar ATA ya da Ven_ATA biçiminde görünür. Harfi harfine ezberlemeye çalışma, Windows sürümüne ve yüklenen sürücüye göre bu satırlar biraz değişir. Soracağın tek şey şu: listede NVMe geçiyor mu, geçmiyor mu? Aynı penceredeki Birimler sekmesi diskin bölümlerini gösterir; orası boş görünüyorsa disk bölümlenmemiş demektir.
Disk Aygıt Yöneticisi'nde var, Dosya Gezgini'nde yok
Bu ayrım kafa karıştırıyor, o yüzden baştan söyleyeyim: bir disk Aygıt Yöneticisi'nde sorunsuz görünüp Dosya Gezgini'nde hiç görünmeyebilir. Sebep genelde bozuk sürücü değil, diskin bölümlenmemiş ya da biçimlendirilmemiş olması. Win+X menüsünden Disk Yönetimi'ni açtığında o diski siyah şeritli, Ayrılmamış yazılı bir blok olarak görürsün. Bu ekran kapasiteyi ve bölümleri net gösterir ama veri yolunu söylemez; burada da NVMe yazısı aramaya kalkma, yok.
Ayarlar > Depolama neyi söylemez
Ayarlar > Sistem > Depolama sayfası en çok yanlış yere bakılan ekran. Kaç GB yer kaldığını, hangi klasörün ne kadar tuttuğunu gösterir; diskin NVMe mi SATA mı olduğunu söylemez. Orada SSD ibaresi görmek de bir şey ifade etmez, çünkü SATA SSD de SSD'dir. Bu sayfa yalnızca kapasite sorusunun cevabıdır. DxDiag'a da bu soru için bakma; o ekran kartı, ses ve görüntü bilgisi içindir, depolama veri yolu hakkında tek kelime etmez.
Model numarasını üreticinin sayfasında doğrula
Sıra işin asıl kısmında. Elinde Görev Yöneticisi'nden aldığın tam model adı var. Bunu üreticinin sitesinde ara: Samsung 970 EVO Plus 1TB specifications gibi. Ürün sayfasında arayüz ya da interface başlıklı satırı bul. Orada PCIe 4.0 x4, NVMe yazıyorsa disk NVMe; SATA 6 Gb/s yazıyorsa SATA. Form faktörü satırını da oku ama tek başına ona yaslanma: M.2 2280 ifadesi bir şey söylemez, çünkü aynı formda M.2 SATA modeller de var.
Dizüstünden çıkma OEM modellerde bu sayfa boş çıkabilir; o zaman üreticinin OEM dokümanına ya da gövde üstündeki etikete bakman gerekir. İşte bu yüzden model numarasını en baştan, hiçbir şeyi sökmeden önce not almak önemli. Soğutucu bloğun altına giren bir etiketi sonradan okumak neredeyse imkânsız, dizüstünde ise alt kapağı açmadan hiç göremezsin. Ekran görüntüsü alıp telefonuna atmak yeterli.
Pencerelerin söyleyemediği şey
Dürüst olmak gerekirse Windows'un kendi ekranları, diskin anakartla anlaştığı PCIe genişliğini ve neslini göstermez. Sürücü PCIe 4.0 x4 destekliyor olabilir ama yuva ya da anakart tasarımı yüzünden daha dar bir bağlantıda çalışıyor olabilir. Bunu üreticinin kendi yazılımı ya da sistem bilgisi araçları gösterir. Ama senin sorunun cevabı bu değil. Sen bu disk NVMe mi, SATA mı diye sordun; o soru yukarıdaki üç ekranda bitiyor: denetleyici satırı ne diyor, model adı ne, üretici sayfası ne diyor. Üçü aynı yöne bakıyorsa dosyayı kapatabilirsin.
